Χρώμα στον χώρο εργασίας: τι λέει (και τι δεν λέει) η έρευνα

Υπάρχει ένα είδος άρθρου που όλοι έχουμε διαβάσει. Το μπλε ηρεμεί, το κίτρινο φέρνει αισιοδοξία, το πράσινο βοηθά τη συγκέντρωση, το κόκκινο ανεβάζει την πίεση. Συνήθως συνοδεύεται από μια φωτογραφία με ένα τέλεια βαμμένο γραφείο και καμία πηγή. Αυτό το κείμενο προσπαθεί να κάνει το αντίθετο: να δει τι έχει πράγματι μετρηθεί και πόσο αξιόπιστα.

Η σύντομη απάντηση: πολύ λιγότερα από όσα νομίζουμε.

Κόκκινο ή μπλε; Η μελέτη που έκανε τον γύρο του κόσμου

Το 2009 το περιοδικό Science δημοσίευσε μια μελέτη των Ravi Mehta και Rui (Juliet) Zhu με τίτλο «Blue or Red?». Οι συμμετέχοντες έλυναν δοκιμασίες πάνω σε οθόνες με κόκκινο, μπλε ή ουδέτερο φόντο. Σύμφωνα με τους συγγραφείς:

• το κόκκινο βελτίωνε την απόδοση σε εργασίες που θέλουν προσοχή στη λεπτομέρεια, όπως η αναγνώριση και η διόρθωση·
• το μπλε βελτίωνε την απόδοση σε δημιουργικές εργασίες.

Η εξήγηση που πρότειναν αφορούσε την παρακίνηση. Το κόκκινο, που συνδέουμε με κίνδυνο και λάθος, θα έβαζε τον εγκέφαλο σε κατάσταση αποφυγής και προσοχής. Το μπλε, που συνδέουμε με ανοιχτό ουρανό και θάλασσα, σε κατάσταση προσέγγισης και εξερεύνησης.

Η μελέτη έγινε αμέσως πρωτοσέλιδο. Αριθμοί όπως «31% περισσότερη ακρίβεια» ή «διπλάσιες δημιουργικές ιδέες» κυκλοφόρησαν σε εκατοντάδες άρθρα. Προέρχονται όμως από δημοσιογραφικές περιλήψεις και δεν πρέπει να διαβάζονται ως τα κεντρικά αποτελέσματα της δημοσίευσης.

Όταν η μελέτη επαναλήφθηκε

Η επιστήμη έχει έναν απλό κανόνα: ένα εύρημα μετράει όταν βγαίνει ξανά. Το 2014 ο Kenneth Steele δημοσίευσε στο Psychonomic Bulletin & Review μια άμεση επανάληψη ενός από τα πειράματα της μελέτης, αυτού με τους αναγραμματισμούς. Χρησιμοποίησε 263 συμμετέχοντες, ενώ η αρχική μελέτη είχε 69. Δεν βρήκε καμία επίδραση του χρώματος.

Το 2020 ο Timo Gnambs έκανε κάτι ακόμη πιο συστηματικό. Μάζεψε σε μια μετα-ανάλυση 67 αποτελέσματα από 38 δείγματα, που εξέταζαν αν το κόκκινο επηρεάζει τη νοητική απόδοση. Τα ευρήματα:

• στις δοκιμασίες αναγραμματισμών και γνώσεων, πρακτικά καμία επίδραση·
• στις δοκιμασίες συλλογισμού, μια μικρή πτώση της απόδοσης με το κόκκινο·
• οι πρώτες μελέτες έδειχναν μεγαλύτερα αποτελέσματα από τις μεταγενέστερες, ένα κλασικό σημάδι μεροληψίας δημοσίευσης·
• μετά τη διόρθωση γι’ αυτή τη μεροληψία, δεν έμεινε ένδειξη ότι το κόκκινο επηρεάζει τη νοητική απόδοση.

Αυτό δεν σημαίνει ότι οι αρχικοί ερευνητές έκαναν κάτι λάθος. Σημαίνει ότι ένα εντυπωσιακό εύρημα σε ένα πείραμα δεν αρκεί για να βάψετε τον τοίχο σας κόκκινο.

Τι φαίνεται να ισχύει: η διέγερση

Υπάρχει έρευνα που εξετάζει τα χρώματα σε πραγματικά δωμάτια και όχι σε φόντο οθόνης. Το 2009 οι Rikard Küller, Byron Mikellides και Jan Janssens δημοσίευσαν στο Color Research & Application τρία πειράματα: ένα πολύχρωμο δωμάτιο απέναντι σε ένα γκρίζο, και ένα κόκκινο απέναντι σε ένα μπλε.

Σύμφωνα με την περίληψή τους, τα έντονα χρώματα, και ιδιαίτερα το κόκκινο, αύξαναν τη διέγερση του εγκεφάλου, ενίοτε με μια παράδοξη πτώση του καρδιακού ρυθμού. Οι εσωστρεφείς και όσοι είχαν άσχημη διάθεση επηρεάζονταν περισσότερο, με σοβαρές αλλαγές στην απόδοσή τους.

Το εύρημα είναι πιο ήπιο και πιο χρήσιμο από τα «κόκκινο για ακρίβεια, μπλε για ιδέες». Λέει ότι τα έντονα χρώματα σε μεγάλες επιφάνειες δεν είναι ουδέτερα και ότι οι άνθρωποι διαφέρουν πολύ στο πώς τα δέχονται. Ένας τοίχος που ζωντανεύει τον έναν μπορεί να κουράζει τον άλλον.

Πώς να διαλέξετε, λοιπόν

Αν η έρευνα δεν σας δίνει συνταγή, τι μένει; Μένουν μερικά πράγματα που στηρίζονται σε πιο σταθερό έδαφος: τη φυσική του φωτός και την εμπειρία των σχεδιαστών.

Το χρώμα είναι πρώτα φως. Ένας ανοιχτός τοίχος αντανακλά περισσότερο φως από έναν σκούρο. Σε ένα ελληνικό διαμέρισμα με το ρολό μισοκατεβασμένο, όπως γράφουμε στο κείμενο για το γραφείο σε ελληνικό διαμέρισμα, αυτό κάνει μεγάλη διαφορά στο πόσο φωτεινό φαίνεται το δωμάτιο και πόσο τεχνητό φως χρειάζεστε. Οι κατασκευαστές χρωμάτων δίνουν συχνά για κάθε απόχρωση τον δείκτη LRV (Light Reflectance Value), που δείχνει πόσο φως αντανακλά.

Μεγάλη επιφάνεια, ήπιο χρώμα. Μικρή επιφάνεια, όσο έντονο θέλετε. Αυτό συνάδει με όσα βρήκαν οι Küller και συνεργάτες για τη διέγερση. Ένας ολόκληρος τοίχος σε έντονο κόκκινο είναι πολύ πιο «δυνατός» από μια κόκκινη καρέκλα ή ένα κόκκινο φωτιστικό. Αν σας αρέσει ένα έντονο χρώμα, δοκιμάστε το πρώτα σε ένα αντικείμενο.

Ο τοίχος πίσω από την οθόνη. Αν κοιτάτε όλη μέρα προς έναν τοίχο, η αντίθεση ανάμεσα σε αυτόν και στη φωτεινότητα της οθόνης μετράει. Ένας πολύ σκούρος τοίχος πίσω από μια φωτεινή οθόνη ή ένας κατάλευκος, ηλιόλουστος τοίχος γύρω από μια σκοτεινή οθόνη κουράζουν. Ένας μεσαίος, ζεστός τόνος είναι συχνά η πιο ήσυχη επιλογή.

Δοκιμάστε στο δικό σας φως. Το ίδιο χρώμα σε έναν βόρειο και σε έναν δυτικό τοίχο είναι δύο διαφορετικά χρώματα. Βάψτε ένα μεγάλο κομμάτι χαρτόνι και κοιτάξτε το πρωί, το μεσημέρι και το απόγευμα πριν αποφασίσετε.

Μια ελληνική παλέτα

Το εξώφυλλο αυτού του κειμένου έχει πέντε χρώματα που θα αναγνωρίσει όποιος έχει περπατήσει σε ελληνικό χωριό ή σε παλιά γειτονιά της Αθήνας: την τερακότα των κεραμιδιών, την άμμο του σοβά, την ελιά των παντζουριών, ένα μπλε του Αιγαίου και το κάρβουνο του σιδερένιου κάγκελου. Δεν σας τα προτείνουμε επειδή «κάνουν» κάτι στον εγκέφαλο. Σας τα προτείνουμε επειδή ταιριάζουν με το φως αυτής της χώρας. Είναι ζεστά, γήινα και δοκιμασμένα από αιώνες κάτω από τον ίδιο ήλιο.

Αν κάτι μένει από αυτό το κείμενο, ας είναι μια μικρή δυσπιστία. Την επόμενη φορά που θα διαβάσετε ότι ένα χρώμα σας κάνει πιο παραγωγικούς, ψάξτε την πηγή. Και για τα υπόλοιπα του χώρου, δείτε το home office σε 10–20 m² και το home office με φυτά, που είναι επίσης γραμμένο με την ίδια δυσπιστία.