Home office με φυτά: τι κάνουν και τι δεν κάνουν

Αν ψάξετε «φυτά για το γραφείο», θα βρείτε δεκάδες λίστες με τον ίδιο τίτλο: «φυτά που καθαρίζουν τον αέρα». Σχεδόν όλες παραπέμπουν σε μία μελέτη της NASA. Η μελέτη είναι πραγματική. Το συμπέρασμα που της αποδίδεται δεν είναι.

Η μελέτη της NASA, όπως ήταν

Τον Σεπτέμβριο του 1989 οι B. C. Wolverton, Anne Johnson και Keith Bounds δημοσίευσαν για τη NASA μια τεχνική αναφορά για τα φυτά εσωτερικού χώρου ως μέσο μείωσης της ρύπανσης του αέρα. Τα πειράματα έγιναν σε σφραγισμένους θαλάμους, μικρούς κλειστούς χώρους όπου εισήχθησαν συγκεκριμένοι ρύποι: βενζόλιο, τριχλωροαιθυλένιο και φορμαλδεΰδη. Μετρήθηκε πόσο έπεφτε η συγκέντρωσή τους με την παρουσία φυτών. Η ιδέα είχε λογική για τη NASA, που σκεφτόταν κλειστούς διαστημικούς σταθμούς.

Ένα σαλόνι στην Κυψέλη δεν είναι σφραγισμένος θάλαμος. Ο αέρας του ανανεώνεται συνεχώς από χαραμάδες, πόρτες και παράθυρα, ακόμη κι όταν όλα είναι κλειστά.

Τριάντα χρόνια μετά: η επανεξέταση

Το 2019 δύο ερευνητές του Πανεπιστημίου Drexel, ο Bryan Cummings και ο Michael Waring, εξέτασαν συστηματικά την έρευνα που είχε συσσωρευτεί. Η δουλειά τους δημοσιεύτηκε στο Journal of Exposure Science & Environmental Epidemiology. Μελέτησαν 12 δημοσιεύσεις με 196 πειράματα και μετέφεραν τα αποτελέσματα των θαλάμων στις πραγματικές συνθήκες ενός κτιρίου.

Το συμπέρασμα ήταν σαφές. Για να καθαρίσουν τα φυτά τον αέρα όσο τον καθαρίζει ο συνηθισμένος αερισμός ενός κτιρίου, θα χρειάζονταν από 10 έως 1.000 φυτά ανά τετραγωνικό μέτρο. Το εύρος διαφέρει ανάμεσα στην περίληψη της δημοσίευσης και στο δελτίο τύπου του πανεπιστημίου, αλλά ακόμη και το κάτω όριο σημαίνει ζούγκλα, όχι γραφείο. Με άλλα λόγια, το παράθυρο που ανοίγετε δέκα λεπτά το πρωί κάνει για τον αέρα περισσότερα από όλα τα φυτά που χωράνε στο δωμάτιο.

Αυτό δεν είναι λόγος να πετάξετε τα φυτά σας. Είναι λόγος να ανοίγετε το παράθυρο.

Τι βρήκε η έρευνα που αξίζει

Υπάρχει άλλη έρευνα, λιγότερο διάσημη και πιο χρήσιμη. Το 2014 μια ομάδα με επικεφαλής τον Marlon Nieuwenhuis, με συμμετοχή του Πανεπιστημίου του Exeter, δημοσίευσε στο Journal of Experimental Psychology: Applied μια σειρά πειραμάτων πεδίου. Έγιναν σε πραγματικά γραφεία στο Ηνωμένο Βασίλειο και στην Ολλανδία, όχι σε εργαστήριο. Σύγκριναν «λιτά» γραφεία, χωρίς φυτά, με γραφεία όπου είχαν προστεθεί φυτά.

Σύμφωνα με τους ερευνητές:

• η παραγωγικότητα στα γραφεία με φυτά ήταν υψηλότερη, κατά περίπου 15% σύμφωνα με το δελτίο τύπου των συγγραφέων·
• οι εργαζόμενοι ανέφεραν μεγαλύτερη ικανοποίηση από τον χώρο τους·
• ανέφεραν επίσης καλύτερη συγκέντρωση και καλύτερη ποιότητα αέρα, όπως την αντιλαμβάνονταν οι ίδιοι.

Το τελευταίο αξίζει μια σημείωση. Ο αέρας, όπως είδαμε, μάλλον δεν άλλαξε πολύ. Οι άνθρωποι όμως τον ένιωθαν καλύτερο. Αυτό δεν είναι ασήμαντο, γιατί η αίσθηση του χώρου είναι μέρος της δουλειάς μέσα του. Είναι όμως σημαντικό να μη μπερδεύουμε την αίσθηση με τη μέτρηση.

Ένα ακόμη όριο: η μελέτη αφορά γραφεία εταιρειών, όχι σπίτια. Το εύρημα ότι ένας χώρος με φυτά είναι πιο ευχάριστος για δουλειά μεταφέρεται εύκολα στο σπίτι. Το ακριβές 15% δεν μεταφέρεται.

Φυτά για ένα ελληνικό γραφείο στο σπίτι

Το ελληνικό διαμέρισμα έχει δύο ιδιαιτερότητες: πολύ φως όπου υπάρχει φως, και πολύ ζεστά, ξηρά καλοκαίρια με τα ρολά κλειστά. Τα φυτά που αντέχουν σε αυτές τις συνθήκες είναι λίγο-πολύ γνωστά σε όποιον έχει ποτίσει γλάστρες σε πολυκατοικία.

Για το εσωτερικό, με λίγο ή μέτριο φως

• Πόθος (Epipremnum aureum). Κρέμεται από ράφι, συγχωρεί το ξεχασμένο πότισμα και ζει με έμμεσο φως. Είναι το φυτό του εξωφύλλου μας.
• Σανσεβιέρια (Dracaena trifasciata, παλιότερα Sansevieria). Θέλει ελάχιστο νερό και αντέχει σε γωνίες μακριά από το παράθυρο.
• Ζαμιοκούλκας (Zamioculcas zamiifolia). Έχει γυαλιστερά φύλλα, χαμηλές απαιτήσεις και αντέχει τον Αύγουστο με κλειστό σπίτι.

Για ένα φωτεινό παράθυρο

• Μονστέρα. Θέλει χώρο, αλλά σε ένα γραφείο 15–20 m² γίνεται το κεντρικό στοιχείο.
• Παχύφυτα και κάκτοι σε νότιο περβάζι. Σε δυτικό, προσέξτε: πίσω από το τζάμι τα απογεύματα του Ιουλίου η θερμοκρασία μπορεί να τα κάψει.

Για το μπαλκόνι, δίπλα στο τραπέζι της δουλειάς

• Βασιλικός, δενδρολίβανο, θυμάρι, λεβάντα. Είναι μεσογειακά, αντέχουν τον ήλιο και μυρίζουν όταν τα αγγίζεις στο διάλειμμα. Δύσκολα βρίσκει κανείς καλύτερο λόγο για πέντε λεπτά μακριά από την οθόνη.
• Γεράνι και μπουκαμβίλια, αν το μπαλκόνι είναι μεγάλο και ηλιόλουστο.

Πώς τα βάζετε στον χώρο

Μερικές αρχές που ισχύουν σε κάθε μέγεθος γραφείου:

• Όχι πάνω στην επιφάνεια εργασίας, εκτός αν είναι πολύ μικρά. Το νερό, το χώμα και τα πεσμένα φύλλα δεν ταιριάζουν με το πληκτρολόγιο.
• Στο οπτικό πεδίο, όχι πίσω σας. Αν η έρευνα του 2014 λέει κάτι, είναι ότι μετράει τι βλέπετε όταν σηκώνετε το βλέμμα από την οθόνη.
• Σε ύψος. Ένα κρεμαστό φυτό ή ένα φυτό σε ράφι πάνω από το γραφείο δεν πιάνει χώρο στο πάτωμα, κάτι πολύτιμο σε μικρά δωμάτια, όπως γράφουμε στο home office σε 10–20 m².
• Μία μεγάλη γλάστρα αντί για δέκα μικρές. Η οπτική ησυχία ενός δωματίου εξαρτάται από τον αριθμό των αντικειμένων, όχι από το μέγεθός τους. Ήταν η ιδέα του Saarinen για τα πόδια των καρεκλών στην ιστορία της Tulip, και ισχύει και για τις γλάστρες.

Τα φυτά δεν θα καθαρίσουν τον αέρα σας. Θα κάνουν όμως το γραφείο σας ένα μέρος όπου θέλετε να κάθεστε, και αυτό, για όποιον δουλεύει από το σπίτι, είναι το μισό ζητούμενο.