Τετραήμερη εργασία, εξαήμερο, 13ωρο: η Ελλάδα και ο χρόνος

Κάθε εποχή έχει τη δική της μονάδα μέτρησης για τη δουλειά. Για τις γενιές των γονιών μας ήταν το οκτάωρο και το πενθήμερο. Σήμερα, σε ένα μέρος της Ευρώπης, η κουβέντα έχει μετακινηθεί στις τέσσερις μέρες. Στην Ελλάδα, την ίδια περίοδο, οι λέξεις που μπήκαν στην καθημερινότητα ήταν άλλες: «εξαήμερο» και «13ωρο». Αυτό το κείμενο δεν είναι νομικός οδηγός. Είναι μια προσπάθεια να βάλουμε δίπλα δίπλα τι δοκιμάστηκε αλλού, τι ψηφίστηκε εδώ και τι λένε οι αριθμοί για τον χρόνο που περνάμε στη δουλειά.

Τι έδειξαν τα πιλοτικά της τετραήμερης εργασίας;

Βρετανία, 2022

Το πιο γνωστό πείραμα έγινε στη Βρετανία από τον Ιούνιο ως τον Δεκέμβριο του 2022. Το οργάνωσε η 4 Day Week Global μαζί με το βρετανικό ινστιτούτο Autonomy, και τα αποτελέσματα τα ανέλυσαν ερευνητές από το Boston College και το Πανεπιστήμιο του Κέιμπριτζ. Πήραν μέρος 61 εταιρείες και περίπου 2.900 εργαζόμενοι.

Το μοντέλο ήταν το λεγόμενο 100-80-100: ο ίδιος μισθός για το 80% του χρόνου, με τη δέσμευση ότι η απόδοση θα μείνει στο 100%. Σύμφωνα με την έκθεση του Autonomy, 56 από τις 61 εταιρείες συνέχισαν το τετραήμερο μετά το τέλος της δοκιμής και 18 το έκαναν μόνιμο. Το 71% των εργαζομένων ανέφερε λιγότερη εξουθένωση και το 39% λιγότερο άγχος. Τα έσοδα έμειναν σχεδόν σταθερά, με μέση αύξηση 1,4% στη διάρκεια της δοκιμής, και οι αποχωρήσεις προσωπικού μειώθηκαν κατά 57%.

Δύο επιφυλάξεις έχουν σημασία. Οι εταιρείες συμμετείχαν εθελοντικά, άρα ήταν εξαρχής πιο ανοιχτές στην ιδέα. Και η έκθεση προέρχεται από τους ίδιους τους φορείς που προωθούν το τετραήμερο. Τα ευρήματα είναι ενδιαφέροντα, όχι όμως αποδεικτικά για κάθε κλάδο.

Ισλανδία, 2015–2019

Στην Ισλανδία δύο μεγάλες δοκιμές, από το 2015 ως το 2019, μείωσαν την εβδομάδα σε 35–36 ώρες χωρίς περικοπή μισθού. Συμμετείχαν περίπου 2.500 εργαζόμενοι, πάνω από το 1% του εργατικού δυναμικού της χώρας. Η ανάλυση του Autonomy και του ισλανδικού Alda αναφέρει ότι η παραγωγικότητα και οι υπηρεσίες έμειναν ίδιες ή βελτιώθηκαν στους περισσότερους χώρους και ότι οι δείκτες ευεξίας βελτιώθηκαν σημαντικά. Η ίδια πηγή γράφει ότι σήμερα το 86% των εργαζομένων στην Ισλανδία έχει μικρότερο ωράριο ή το δικαίωμα να το ζητήσει.

Εδώ χρειάζεται μια διόρθωση στον τρόπο που κυκλοφορεί η είδηση. Η Ισλανδία δεν πέρασε σε τετραήμερο. Μείωσε τις ώρες. Σε πολλούς χώρους αυτό σήμαινε ένα πιο σύντομο απόγευμα, όχι μια ελεύθερη Παρασκευή.

Τι ισχύει στην Ελλάδα για την εξαήμερη εργασία;

Ο ν. 5053/2023, στο άρθρο 25, πρόσθεσε στον Κώδικα Εργατικού Δικαίου τη δυνατότητα απασχόλησης έκτη μέρα σε επιχειρήσεις συνεχούς λειτουργίας ή με σύστημα βαρδιών, όπου οι εργαζόμενοι δουλεύουν κανονικά πενθήμερο. Η ρύθμιση εφαρμόζεται από την 1η Ιουλίου 2024. Η έκτη μέρα αμείβεται με το ημερομίσθιο προσαυξημένο κατά 40%, δεν μπορεί να ξεπερνά τις οκτώ ώρες και αποκλείει υπερωρίες. Πρέπει να δηλώνεται εκ των προτέρων στο σύστημα ΕΡΓΑΝΗ ΙΙ. Ο νόμος εξαιρεί ρητά τις ξενοδοχειακές και επισιτιστικές επιχειρήσεις.

Το εξαήμερο, δηλαδή, δεν αφορά όλους. Αφορά συγκεκριμένους τύπους επιχειρήσεων και λειτουργεί ως εξαίρεση. Στον δημόσιο λόγο, ωστόσο, η λέξη έγινε σύμβολο.

Τι προβλέπει το 13ωρο;

Ο ν. 5239/2025 «Δίκαιη Εργασία για Όλους» δημοσιεύθηκε στο ΦΕΚ Α΄ 178 στις 17 Οκτωβρίου 2025. Το άρθρο 7 αυξάνει το ανώτατο όριο υπερωρίας από τρεις σε τέσσερις ώρες την ημέρα, με αμοιβή προσαυξημένη κατά 40% και ετήσιο όριο 150 ώρες. Έτσι γίνεται δυνατή η απασχόληση έως 13 ώρες την ημέρα στον ίδιο εργοδότη, κάτι που ως τότε ίσχυε μόνο για όσους δούλευαν σε δύο ή περισσότερους εργοδότες.

Ο νόμος ορίζει ότι ο εργαζόμενος μπορεί να αρνηθεί την υπερωρία και ότι η άρνηση δεν μπορεί να οδηγήσει σε απόλυση ή δυσμενή μεταχείριση. Το υπουργείο, στις ερωταπαντήσεις που δημοσίευσε ο ΣΚΑΪ τον Αύγουστο του 2025, υπολόγισε ότι με αυτά τα όρια ένας εργαζόμενος μπορεί να δουλέψει 13 ώρες έως 37,5 μέρες τον χρόνο. Άλλες πηγές γράφουν 37 μέρες. Η διαφορά είναι θέμα στρογγυλοποίησης: 150 ώρες υπερωρίας διά τέσσερις ώρες την ημέρα κάνουν 37,5.

Πόσες ώρες δουλεύουμε στην πράξη;

Οι νόμοι λένε τι επιτρέπεται. Οι στατιστικές λένε τι γίνεται. Σύμφωνα με τη Eurostat, το 2024 οι εργαζόμενοι 20–64 ετών στην ΕΕ δούλεψαν κατά μέσο όρο 36,0 πραγματικές ώρες την εβδομάδα στην κύρια απασχόλησή τους, από 37,0 το 2014. Η Ελλάδα ήταν πρώτη, με 39,8 ώρες.

Χώρα	Πραγματικές ώρες/εβδομάδα, 2024 (Eurostat)	Ώρες/έτος ανά εργαζόμενο, 2025 (ΟΟΣΑ)
Ελλάδα	39,8	1.874
Βουλγαρία	39,0	—
Πολωνία	38,9	—
Ρουμανία	38,8	—
Ιταλία	—	1.716
Μέσος όρος ΕΕ / ΟΟΣΑ	36,0	1.736
Ισλανδία	—	1.421
Γερμανία	33,9	1.332
Ολλανδία	32,1	1.436

Η Eurostat μετρά τις ώρες μιας εβδομάδας αναφοράς, με τις υπερωρίες αλλά χωρίς τις άδειες και τις μέρες ασθενείας, και περιλαμβάνει πλήρη και μερική απασχόληση. Ο ΟΟΣΑ υπολογίζει ετήσιες ώρες με άλλη μεθοδολογία, και τα στοιχεία του προορίζονται κυρίως για σύγκριση μιας χώρας με τον εαυτό της στον χρόνο, όχι για ακριβή κατάταξη. Γι’ αυτό ο πίνακας δεν «προσθέτει» τις δύο στήλες. Δείχνει όμως την ίδια εικόνα από δύο πλευρές: η Ελλάδα δουλεύει πολλές ώρες, πολύ περισσότερες από τις χώρες όπου συζητιέται σήμερα το τετραήμερο.

Η ίδια η Eurostat σημειώνει ότι οι διαφορές επηρεάζονται από το πόσοι δουλεύουν με μερική απασχόληση σε κάθε χώρα, από το νομικό πλαίσιο και από τη συνηθισμένη διάρκεια της εβδομάδας. Μια χώρα με πολλούς εργαζόμενους μερικής απασχόλησης, όπως η Ολλανδία, εμφανίζει αναγκαστικά χαμηλότερο μέσο όρο. Οι ώρες, πάντως, δεν είναι το ίδιο με την παραγωγικότητα. Μια χώρα με πολλές ώρες μπορεί απλώς να έχει πολλούς μικρούς χώρους εργασίας, πολλή εποχική δουλειά και λίγη αυτοματοποίηση.

Υπάρχει τετραήμερο στην Ελλάδα;

Ως γενικός κανόνας, όχι. Υπάρχουν όμως τρία νήματα που αξίζει να ξεχωρίσουμε.

Το πρώτο είναι η διευθέτηση του χρόνου εργασίας. Το άρθρο 8 του ν. 5239/2025 επιτρέπει, με συλλογική ή γραπτή ατομική συμφωνία, περιόδους με έως 10 ώρες την ημέρα, που συμψηφίζονται με λιγότερες ώρες, ρεπό ή άδεια σε άλλη περίοδο. Η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι το πλαίσιο αυτό ήδη επιτρέπει τετραήμερο εθελοντικά. Αξίζει να σημειωθεί η διαφορά: τέσσερις μέρες των δέκα ωρών είναι συμπιεσμένη εβδομάδα, με τις ίδιες συνολικές ώρες. Τα πιλοτικά της Βρετανίας και της Ισλανδίας αφορούσαν λιγότερες ώρες.

Το δεύτερο είναι οι ιδιωτικές πρωτοβουλίες. Τον Ιούλιο του 2024 το OT.gr έγραψε ότι μια εταιρεία ψηφιακής διαφήμισης ξεκινούσε δοκιμή τετραήμερου και ότι μια εταιρεία ανθρώπινου δυναμικού με 33 εργαζόμενους είχε υιοθετήσει το μοντέλο 100-80-100. Είναι μικρές περιπτώσεις και δεν έχουμε δει δημοσιευμένα αποτελέσματα.

Το τρίτο είναι η πολιτική αντιπαράθεση. Τον Απρίλιο του 2026, κατά Το Βήμα, το ΠΑΣΟΚ πρότεινε πιλοτικό τετραήμερο για εταιρείες με περισσότερους από 20 εργαζόμενους, σε θέσεις έντασης γνώσης, με φορολογικά κίνητρα. Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος το χαρακτήρισε επιπόλαιο και λαϊκίστικο, με το επιχείρημα ότι οι μικρές επιχειρήσεις, περίπου το 95% της οικονομίας κατά τον ίδιο, θα σήκωναν το κόστος.

Η δική μας ανάγνωση

Η συζήτηση για τον χρόνο εργασίας είναι στο βάθος μια συζήτηση για την κουλτούρα. Στη δική μας εμπειρία, στην Ελλάδα η πολλή δουλειά έχει κύρος, και ο «δουλευταράς» λέγεται ως έπαινος. Ταυτόχρονα, η πανδημία έμαθε σε πολλούς ότι το πότε και το πού δουλεύεις μπορεί να αλλάξει, όπως γράφουμε και για την τηλεργασία, τα πλεονεκτήματα και τα μειονεκτήματά της.

Η δική μας ανάγνωση είναι ότι η ουσιαστική ερώτηση δεν είναι «τέσσερις ή έξι». Είναι τι κάνουμε με τις ώρες που ήδη έχουμε: πόσες πάνε σε συσκέψεις χωρίς λόγο, σε μετακινήσεις, σε αναμονή. Τα πιλοτικά του εξωτερικού δεν πέτυχαν επειδή έκοψαν μια μέρα. Πέτυχαν, εκεί που πέτυχαν, επειδή ανάγκασαν τις ομάδες να ξανασκεφτούν πώς δουλεύουν. Για τη σχέση του χώρου με αυτόν τον ρυθμό, δείτε και πώς ο ανοιχτός χώρος και το cubicle διαμόρφωσαν το γραφείο του 20ού αιώνα, και πώς η τηλεργασία από τα ελληνικά νησιά έγινε μέρος της ίδιας συζήτησης.