Τηλεργασία: πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα, με δεδομένα

Το 2020 η τηλεργασία έπαψε να είναι προνόμιο λίγων και έγινε, για μερικούς μήνες, ο κανόνας. Από τότε η συζήτηση χωρίστηκε σε δύο στρατόπεδα. Το ένα μιλά για ελευθερία και κερδισμένο χρόνο, το άλλο για απομόνωση και χαμένη ομάδα. Και τα δύο έχουν δίκιο εν μέρει. Αυτό το κείμενο προσπαθεί να βάλει σε τάξη τι ξέρουμε, με τις καλύτερες έρευνες που υπάρχουν, και να δείξει πού στέκεται η Ελλάδα.

Τι είναι η τηλεργασία;

Στην ελληνική νομοθεσία ο ορισμός βρίσκεται στο άρθρο 67 του ν. 4808/2021: τηλεργασία είναι η εξ αποστάσεως παροχή εξαρτημένης εργασίας με χρήση τεχνολογίας, όταν η ίδια δουλειά θα μπορούσε να γίνει και στις εγκαταστάσεις του εργοδότη. Μπορεί να αφορά πλήρη ή μερική απασχόληση και να είναι μόνιμη ή εκ περιτροπής.

Στην καθημερινή γλώσσα χρησιμοποιούμε τη λέξη πιο χαλαρά. Μιλάμε για τηλεργασία όταν κάποιος δουλεύει από το σπίτι, από ένα καφέ ή από ένα νησί. Οι ερευνητές ξεχωρίζουν συνήθως τρεις μορφές: την πλήρη τηλεργασία, την υβριδική, με κάποιες μέρες στο σπίτι και κάποιες στο γραφείο, και την κινητή εργασία, όπου κάποιος δουλεύει από πολλά μέρη. Η διάκριση έχει σημασία, γιατί τα αποτελέσματα διαφέρουν πολύ από μορφή σε μορφή.

Τι έδειξαν οι πιο σοβαρές έρευνες;

Το πείραμα της Ctrip

Το πιο γνωστό πείραμα έγινε στην κινεζική ταξιδιωτική εταιρεία Ctrip, με περίπου 16.000 εργαζόμενους. Οι Nicholas Bloom, Liang, Roberts και Ying μοίρασαν τυχαία εθελοντές του τηλεφωνικού κέντρου σε δουλειά από το σπίτι ή από το γραφείο για εννέα μήνες. Η απόδοση όσων δούλευαν από το σπίτι αυξήθηκε κατά 13%. Περίπου 9 μονάδες προήλθαν από περισσότερο χρόνο δουλειάς ανά βάρδια, με λιγότερα διαλείμματα και αναρρωτικές, και περίπου 4 από περισσότερες κλήσεις ανά λεπτό, που οι ερευνητές απέδωσαν στο πιο ήσυχο περιβάλλον. Οι αποχωρήσεις μειώθηκαν.

Υπήρξε όμως και μια λιγότερο προβεβλημένη πλευρά. Για την ίδια απόδοση, οι εργαζόμενοι από το σπίτι προάγονταν λιγότερο συχνά. Και όταν η εταιρεία έδωσε ξανά σε όλους την επιλογή, πάνω από τους μισούς άλλαξαν καθεστώς. Η τηλεργασία δεν ταιριάζει σε όλους, ακόμη κι όταν «δουλεύει».

Το υβριδικό πείραμα του 2024

Μια δεκαετία αργότερα ο Bloom, με τους Han και Liang, έτρεξε ένα μεγαλύτερο πείραμα στην Trip.com, στο γραφείο της Σαγκάης. Το 2021–2022, 1.612 μηχανικοί και εργαζόμενοι σε μάρκετινγκ και οικονομικά χωρίστηκαν τυχαία: οι μισοί δούλευαν πέντε μέρες στο γραφείο, οι άλλοι δύο μέρες την εβδομάδα από το σπίτι. Η μελέτη δημοσιεύθηκε στο Nature το 2024. Κατά το Stanford SIEPR, οι παραιτήσεις μειώθηκαν κατά 33% σε όσους πέρασαν σε υβριδικό, κυρίως σε όσους δεν ήταν διευθυντικά στελέχη. Οι αξιολογήσεις απόδοσης και οι προαγωγές δεν άλλαξαν στα δύο επόμενα χρόνια. Ενδιαφέρον έχει ότι τα διευθυντικά στελέχη περίμεναν αρνητική επίδραση στην παραγωγικότητα πριν από το πείραμα.

Η συνεργασία στη Microsoft

Η πιο σοβαρή ένσταση για την τηλεργασία δεν αφορά την ατομική απόδοση. Αφορά την ομάδα. Ερευνητές της Microsoft ανέλυσαν τα μοτίβα επικοινωνίας δεκάδων χιλιάδων εργαζομένων της πριν και μετά την υποχρεωτική εργασία από το σπίτι του Μαρτίου 2020. Δημοσιευμένη το 2021 στο Nature Human Behaviour, η μελέτη έδειξε ότι οι ομάδες έγιναν πιο κλειστές και λιγότερο διασυνδεδεμένες. Ο χρόνος συνεργασίας με άλλες ομάδες μειώθηκε περίπου κατά 25%, και η επικοινωνία μετακινήθηκε σε email και μηνύματα. Οι εργαζόμενοι πρόσθεταν πιο αργά νέους συνεργάτες. Οι άνθρωποι δούλευαν, αλλά συναντούσαν λιγότερο το καινούργιο.

Η ματιά της Eurofound και της ΔΟΕ

Η κοινή έκθεση της Eurofound και της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας «Working anytime, anywhere» (2017) συγκέντρωσε έρευνες από 15 χώρες. Κατά την ανακοίνωση της ΔΟΕ, βρήκε περισσότερη αυτονομία στον χρόνο, λιγότερη μετακίνηση, καλύτερη συνολική ισορροπία και υψηλότερη παραγωγικότητα. Βρήκε επίσης τάση για μεγαλύτερες ώρες, ανάμειξη δουλειάς και προσωπικής ζωής και υψηλά επίπεδα άγχους. Μία από τις πιο χρήσιμες διακρίσεις της: όσοι δουλεύουν σταθερά από το σπίτι φαίνεται να έχουν καλύτερη ισορροπία, ενώ όσοι δουλεύουν συνεχώς «εν κινήσει» κινδυνεύουν περισσότερο.

Πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα σε έναν πίνακα

	Θετικά	Αρνητικά
Χρόνος	Λιγότερη ή καθόλου μετακίνηση	Τάση για μεγαλύτερες ώρες
Αυτονομία	Ευελιξία στο πότε και πώς δουλεύεις	Δυσκολία να «κλείσει» η μέρα
Απόδοση	+13% σε ατομική, μετρήσιμη δουλειά (Ctrip)	Ουδέτερη σε υβριδικό, εξαρτάται από τη δουλειά
Ομάδα	Λιγότερες διακοπές, περισσότερη συγκέντρωση	Πιο κλειστά δίκτυα, λιγότερη συνεργασία με άλλες ομάδες
Καριέρα	Λιγότερες παραιτήσεις (−33% στο υβριδικό)	Λιγότερες προαγωγές στην πλήρη τηλεργασία (Ctrip)
Σπίτι	Καλύτερη ισορροπία για όσους δουλεύουν σταθερά από το σπίτι	Ανάμειξη σπιτιού και δουλειάς, άγχος, απομόνωση

Ο πίνακας κρύβει κάτι που οι μελέτες τονίζουν: τα θετικά και τα αρνητικά δεν μοιράζονται ισότιμα. Μια δουλειά τηλεφωνικού κέντρου, με μετρήσιμες κλήσεις, κερδίζει από την ησυχία. Μια δουλειά που ζει από τις τυχαίες συναντήσεις και τις ιδέες που πέφτουν στον διάδρομο χάνει περισσότερα.

Πόσοι δουλεύουν από το σπίτι στην Ελλάδα;

Πολύ λιγότεροι από τον μέσο όρο της ΕΕ. Στα στοιχεία του 2025 που δημοσίευσε το Euronews, το χαμηλότερο ποσοστό στο «συνήθως» είχε η Ρουμανία, με 1,3%, και το υψηλότερο η Φινλανδία, με 20,5%. Σύμφωνα με τα στοιχεία της Eurostat για τους απασχολούμενους 15–64 ετών:

Έτος	Ελλάδα, συνήθως	Ελλάδα, μερικές φορές	ΕΕ, συνήθως	ΕΕ, μερικές φορές
2019	1,9%	3,4%	5,4%	9,0%
2020	7,0%	3,4%	12,1%	8,6%
2021	6,7%	8,2%	13,3%	10,8%
2023	1,9%	5,5%	8,9%	13,3%
2025	2,3%	4,4%	8,8%	14,2%

Η εικόνα είναι καθαρή. Η Ελλάδα ακολούθησε την Ευρώπη στην πανδημία και μετά γύρισε σχεδόν εκεί που ήταν. Το 2025 το 93,3% των απασχολούμενων δεν δούλεψε ποτέ από το σπίτι, έναντι 77,0% στην ΕΕ. Η Ευρώπη, αντίθετα, κράτησε κυρίως τη μορφή «μερικές φορές», δηλαδή το υβριδικό. Η δική μας ανάγνωση είναι ότι ένα μέρος το εξηγεί η δομή της οικονομίας, με πολλές μικρές επιχειρήσεις και πολλή δουλειά που δεν γίνεται από απόσταση, όπως ο τουρισμός και το εμπόριο. Και ένα μέρος η κουλτούρα: η φυσική παρουσία μετράει ακόμη πολύ στο πώς κρίνουμε ότι κάποιος δουλεύει.

Και το δικαίωμα αποσύνδεσης;

Ο ίδιος νόμος, στην παράγραφο 10 του άρθρου 67, κατοχυρώνει για τον τηλεργαζόμενο το δικαίωμα αποσύνδεσης: να μην απαντά σε κλήσεις, email και μηνύματα εκτός ωραρίου και στις άδειες, χωρίς δυσμενή συνέπεια. Δεν θα μπούμε εδώ στις λεπτομέρειες των υποχρεώσεων του εργοδότη. Από πολιτισμική σκοπιά, όμως, η διάταξη λέει κάτι σημαντικό: ότι το βασικό ρίσκο της τηλεργασίας δεν είναι η τεμπελιά αλλά η δουλειά που δεν τελειώνει ποτέ. Αυτό ακριβώς είχε προειδοποιήσει και η έκθεση του 2017.

Η δική μας ανάγνωση

Η τηλεργασία δεν είναι μία απόφαση αλλά πολλές μικρές. Πού κάθεσαι, πότε κλείνεις τον υπολογιστή, πότε βλέπεις τους συναδέλφους σου. Σε ένα ελληνικό διαμέρισμα, συχνά σημαίνει μια γωνιά στο σαλόνι ή ένα τραπέζι κουζίνας. Γι’ αυτό έχουμε γράψει για το home office σε 10–20 m², για το γραφείο στο ελληνικό διαμέρισμα και για το πώς ένα καφέ γίνεται γραφείο όταν το σπίτι στενεύει. Για όσους η τηλεργασία έγινε ευκαιρία να αλλάξουν τόπο, υπάρχει και η τηλεργασία από τα ελληνικά νησιά. Και για όσους αναρωτιούνται αν το πρόβλημα είναι οι μέρες ή οι ώρες, δείτε τη συζήτηση για την τετραήμερη εργασία στην Ελλάδα.