Το δανέζικο κύμα: πώς η HAY και η Muuto μπήκαν στα ελληνικά σπίτια

Σκεφτείτε τα καφέ που άνοιξαν στην Αθήνα και στη Θεσσαλονίκη την τελευταία δεκαετία. Σε πολλά από αυτά η καρέκλα ακολουθεί το ίδιο σχέδιο, είτε είναι δανέζικη είτε όχι. Ένα στρογγυλεμένο κέλυφος σε χρώμα σκόνης, τέσσερα ξύλινα πόδια, ένα μικρό στρογγυλό τραπέζι. Το ίδιο λεξιλόγιο έφτασε και στα σπίτια: στην τραπεζαρία που είναι και γραφείο, στη γωνία με το λάπτοπ, στο μπαλκόνι.

Δύο ονόματα βρίσκονται πίσω από μεγάλο μέρος αυτής της εικόνας: η HAY και η Muuto. Και οι δύο είναι από την Κοπεγχάγη και ιδρύθηκαν τη δεκαετία του 2000. Και οι δύο ανήκουν σήμερα, ολικά ή κατά πλειοψηφία, στον ίδιο αμερικανικό όμιλο.

Πριν από αυτές: το δανέζικο μοντέρνο

Η Δανία είχε ήδη μια μεγάλη ιστορία design. Ο Kaare Klint, που συχνά αποκαλείται πατέρας του δανέζικου μοντέρνου επίπλου, δίδαξε στη Βασιλική Ακαδημία της Κοπεγχάγης μια γενιά σχεδιαστών που άλλαξε το έπιπλο του 20ού αιώνα. Ανάμεσά τους ήταν ο Børge Mogensen, μαθητής και βοηθός του. Ο Hans J. Wegner σχεδίασε το 1949 την καρέκλα Wishbone (CH24), που η Carl Hansen & Søn παράγει χωρίς διακοπή από το 1950.

Το 1954 μια μεγάλη έκθεση με τίτλο «Design in Scandinavia» ξεκίνησε από το Brooklyn Museum της Νέας Υόρκης. Περιόδευσε ως το 1957 σε περισσότερα από είκοσι μουσεία των ΗΠΑ και του Καναδά, με πάνω από 700 αντικείμενα από τη Δανία, τη Φινλανδία, τη Νορβηγία και τη Σουηδία. Από εκεί και πέρα, το «σκανδιναβικό design» έγινε διεθνής κατηγορία.

Η HAY και η Muuto είναι τα εγγόνια αυτής της ιστορίας, όχι τα παιδιά της. Δεν αναπαράγουν τα κλασικά. Πήραν τη γλώσσα τους, τη βιομηχανοποίησαν και την έκαναν πιο φθηνή, πιο χρωματιστή και πιο γρήγορη.

HAY: «καλό design, προσιτό»

Η HAY ιδρύθηκε το 2002 στην Κοπεγχάγη. Συχνά αναφέρονται ως ιδρυτές μόνο η Mette και ο Rolf Hay, που γνωρίστηκαν όταν δούλευαν στην Gubi. Το δελτίο τύπου της Herman Miller του 2019 κατονομάζει τρεις συνιδρυτές: τον Troels Holch Povlsen, ιδρυτή του ομίλου μόδας Bestseller, τη Mette Hay και τον Rolf Hay.

Η αποστολή της εταιρείας, όπως την περιγράφει το ίδιο δελτίο τύπου, είναι να κάνει το καλό design προσβάσιμο, με έμπνευση από την αρχιτεκτονική και τη μόδα. Η αναφορά στη μόδα δεν είναι τυχαία. Η HAY λειτουργεί με ρυθμούς και χρώματα που θυμίζουν περισσότερο συλλογές ρούχων παρά καταλόγους επίπλων.

Μερικά κομμάτια και οι σχεδιαστές τους:

• Hee του Hee Welling, μια σειρά από το 2004, τη χρονιά που ο Welling γνώρισε τους Hay σε μια έκθεση στην Κοπεγχάγη·
• About A Chair του ίδιου σχεδιαστή, γύρω στο 2010 (οι πηγές δίνουν 2009 ή 2010), η σειρά με το κέλυφος που έγινε σχεδόν σύμβολο της εταιρείας·
• Palissade των αδελφών Ronan και Erwan Bouroullec, που παρουσιάστηκε στο Maison&Objet τον Σεπτέμβριο του 2015, για εξωτερικό χώρο·
• Soft Edge του στούντιο Iskos-Berlin, γύρω στο 2016.

Το 2018 η Herman Miller απέκτησε το 33% της HAY. Το 2019 ανακοίνωσε την αγορά ενός ακόμη 34%, ανεβάζοντας το ποσοστό της στο 67%. Οι Rolf και Mette Hay κράτησαν το υπόλοιπο 33%.

Muuto: «νέες οπτικές»

Η Muuto ιδρύθηκε το 2006, επίσης στην Κοπεγχάγη, από τον Kristian Byrge και τον Peter Bonnén. Το όνομα προέρχεται από τη φινλανδική λέξη muutos, που οι πηγές αποδίδουν άλλοτε ως «αλλαγή» και άλλοτε ως «νέα οπτική». Η ίδια η εταιρεία μιλά για «νέες οπτικές στο σκανδιναβικό design». Οι ιδρυτές, γράφει το Dwell, ήθελαν να αναδείξουν αυτό που ονόμαζαν «New Nordic», με νέους σχεδιαστές από τη Δανία, τη Σουηδία, τη Νορβηγία και τη Φινλανδία.

Μερικές από τις καρέκλες της:

• Visu του Φινλανδού Mika Tolvanen, 2013·
• Nerd του David Geckeler από το Βερολίνο, που κέρδισε το βραβείο Muuto Talent το 2011 και μπήκε σε παραγωγή το 2012·
• Cover του Thomas Bentzen, 2013, χωρίς μεταλλικά μέρη: τα μπράτσα από κόντρα πλακέ κρατούν την καρέκλα ενωμένη·
• Fiber των Iskos-Berlin, 2014, που αργότερα κυκλοφόρησε και με ανακυκλωμένο πλαστικό·
• Workshop της Cecilie Manz, που παρουσιάστηκε στη Στοκχόλμη το 2017.

Τον Δεκέμβριο του 2017 η Knoll ανακοίνωσε την εξαγορά της Muuto για περίπου 300 εκατομμύρια δολάρια. Η εξαγορά ολοκληρώθηκε τον Ιανουάριο του 2018 και η Muuto συνέχισε να λειτουργεί από την Κοπεγχάγη.

Γιατί ταίριαξε στην Ελλάδα: μια υπόθεση

Δεν έχουμε στοιχεία για τις πωλήσεις αυτών των μαρκών στην Ελλάδα, και δεν θα επινοήσουμε. Μπορούμε όμως να προτείνουμε μερικούς λόγους για τους οποίους το δανέζικο λεξιλόγιο βρήκε τόσο εύκολα θέση στα ελληνικά σπίτια και καφέ. Είναι η δική μας ανάγνωση, όχι εύρημα.

Το μέγεθος. Τα ελληνικά διαμερίσματα είναι μικρά και οι τραπεζαρίες τους ακόμη μικρότερες. Οι καρέκλες της HAY και της Muuto είναι συνήθως συμμαζεμένες, ελαφριές και με λεπτά πόδια. Χωράνε έξι γύρω από ένα στρογγυλό τραπέζι σε ένα σαλόνι 25 m² χωρίς να το πνίγουν.

Η τιμή. Η HAY έχει ως δηλωμένη αποστολή το προσιτό design. Για πολλούς η πρώτη «επώνυμη» καρέκλα ήταν από αυτή την κατηγορία: ανάμεσα στη μαζική αγορά και στα μεγάλα κλασικά του 20ού αιώνα.

Το χρώμα. Οι παλέτες αυτών των εταιρειών, με σκονισμένο ροζ, ώχρα, πράσινο της ελιάς και τερακότα, βρίσκονται κοντά στα γήινα χρώματα που ήδη είχε το ελληνικό σπίτι, όπως γράφουμε στο κείμενο για το χρώμα στον χώρο εργασίας.

Η εικόνα. Η δεκαετία του 2010 ήταν η δεκαετία του Instagram και του hygge, της δανέζικης λέξης για την ζεστή, οικεία ατμόσφαιρα. Η λέξη μπήκε το 2016 στη βραχεία λίστα των Oxford Dictionaries για τη λέξη της χρονιάς, που τελικά ήταν το «post-truth». Ένα δωμάτιο με φυσικό ξύλο, ένα κέλυφος σε απαλό χρώμα και ένα φυτό φωτογραφίζεται καλά. Τα καφέ το ήξεραν, και τα σπίτια ακολούθησαν.

Η δουλειά από το σπίτι. Όταν η τραπεζαρία έγινε γραφείο, χρειαζόταν καρέκλες που να είναι αρκετά άνετες για μερικές ώρες και αρκετά όμορφες για να μείνουν στο σαλόνι. Οι καρέκλες τραπεζαρίας με κέλυφος γέμισαν αυτό το κενό. Μια ειλικρινής σημείωση: για οκτώ ώρες μπροστά σε οθόνη, μια καρέκλα τραπεζαρίας, όσο καλοσχεδιασμένη κι αν είναι, δεν αντικαθιστά μια ρυθμιζόμενη καρέκλα εργασίας. Το εξηγούμε στο home office σε 10–20 m².

Τι μένει

Το δανέζικο κύμα δεν είναι μόδα που θα περάσει χωρίς ίχνος. Άλλαξε το τι θεωρούμε «κανονική» καρέκλα: πιο ελαφριά, πιο χρωματιστή, πιο ευέλικτη. Έκανε επίσης το design κάτι που αγοράζεις όπως αγοράζεις ένα παλτό και όχι μια φορά στη ζωή σου, και αυτό έχει και την καλή και την κακή του πλευρά.

Αν θέλετε να δείτε από κοντά μερικά από τα κομμάτια που αναφέρουμε, η About A Chair AAC 22 της HAY και η Fiber Armchair της Muuto κυκλοφορούν στην Ελλάδα. Θα βρείτε κι άλλα στο τέλος του κειμένου. Και για την προηγούμενη μεγάλη στιγμή του design που ταξίδεψε από τη μία ήπειρο στην άλλη, διαβάστε για το Bauhaus.