Antonio Citterio: η κομψότητα που δεν ζητά προσοχή

Υπάρχουν σχεδιαστές που τους αναγνωρίζεις από μακριά: ένα χρώμα, μια καμπύλη, ένα αστείο. Ο Antonio Citterio δεν είναι από αυτούς. Τα έπιπλά του δεν φωνάζουν. Είναι χαμηλοί, βαθιοί καναπέδες με καθαρές γραμμές, καρέκλες γραφείου που κάνουν τη δουλειά τους χωρίς να γίνονται θέαμα, ξενοδοχεία όπου το ακριβό διαβάζεται στην υφή και όχι στο χρυσάφι. Αν έπρεπε να βρούμε μία λέξη για το έργο του, θα ήταν «ηρεμία». Και η ηρεμία, στο design, είναι από τα πιο δύσκολα πράγματα.

Ποιος είναι ο Antonio Citterio;

Γεννήθηκε το 1950 στη Μέντα, μια μικρή πόλη βόρεια του Μιλάνου. Άνοιξε το δικό του γραφείο το 1972, πριν καν τελειώσει τις σπουδές του, και πήρε το πτυχίο αρχιτεκτονικής από το Πολυτεχνείο του Μιλάνου το 1975. Από το 1987 έως το 1996 συνεργάστηκε με την Terry Dwan σε κτίρια στην Ευρώπη και την Ιαπωνία. Το 2000 ίδρυσε με την Patricia Viel ένα διεπιστημονικό γραφείο αρχιτεκτονικής, εσωτερικών χώρων και γραφιστικής, που σήμερα λέγεται Antonio Citterio Patricia Viel.

Δίδαξε αρχιτεκτονική στη Μεντρίζιο της Ελβετίας από το 2006 έως το 2016 και το 2008 ονομάστηκε Royal Designer for Industry από τη βρετανική Royal Society of Arts. Η λίστα των εταιρειών με τις οποίες έχει δουλέψει, όπως τη δίνει η Vitra, είναι σχεδόν ένας κατάλογος του ευρωπαϊκού design: B&B Italia, Flexform, Flos, Hermès, Iittala, Kartell, Maxalto, Axor/Hansgrohe, Technogym.

Γιατί έχει σημασία η Μέντα;

Η Μέντα βρίσκεται στη Brianza, την περιοχή ανάμεσα στο Μιλάνο, το Κόμο και το Λέκο που η Flexform περιγράφει ως «χώρα επιπλοποιών». Σύμφωνα με την ίδια εταιρεία, η περιοχή φιλοξενεί σήμερα περισσότερες επιχειρήσεις επίπλου από οποιαδήποτε άλλη επαρχία της Ιταλίας, και όλη η αλυσίδα, από ξυλουργούς και ταπετσιέρηδες μέχρι χυτήρια και εργαστήρια φινιρίσματος, χωρά σε ακτίνα λίγων χιλιομέτρων.

Η δική μας ανάγνωση είναι ότι αυτό εξηγεί πολλά για τον Citterio. Μεγάλωσε μέσα σε μια κουλτούρα όπου ο σχεδιαστής και ο τεχνίτης μιλούν την ίδια γλώσσα. Δεν σχεδιάζει αντικείμενα που μοιάζουν με μανιφέστα. Σχεδιάζει αντικείμενα που μπορούν να φτιαχτούν καλά, για πολλά χρόνια. Για τη μεγάλη εικόνα της ιταλικής επιπλοποιίας και πώς διαφέρει από τη σκανδιναβική, δείτε τη σύγκρισή μας σκανδιναβικό και ιταλικό design.

Τι σχεδίασε για τη Flexform και τη B&B Italia;

Flexform: η μακρύτερη συνεργασία

Η Flexform γεννήθηκε κι αυτή στη Μέντα, το 1959, σε ένα μικρό εργαστήριο. Η συνεργασία με τον Citterio ξεκίνησε τη δεκαετία του 1970 και, όπως γράφει η εταιρεία, συνεχίζεται χωρίς διακοπή μέχρι σήμερα, ως η μακροβιότερη δημιουργική σχέση στην ιστορία της. Η Flexform της αποδίδει την ιδέα της «καθημερινής κομψότητας που ποτέ δεν ζητά προσοχή». Είναι μια φράση που θα μπορούσε να χρησιμεύσει ως ορισμός ολόκληρου του έργου του.

B&B Italia: ο Sity και ο Charles

Για τη B&B Italia ο Citterio σχεδίασε τον αρθρωτό καναπέ Sity, που τιμήθηκε με Compasso d’Oro, και το 1997 τον Charles, έναν καναπέ με καθαρό, ορθογώνιο όγκο, που η εταιρεία εξακολουθεί να παράγει σε νεότερες εκδοχές. Το όνομα δεν είναι τυχαίο. Ο ίδιος έχει πει ότι προσπαθεί να μην αντιγράφει τους μεγάλους δασκάλους αλλά να «αφομοιώνει» στοιχεία του έργου τους, και ότι η συγγένεια του Charles με τους Eames είναι περισσότερο θέμα πνεύματος.

«Περισσότερο στο πνεύμα παρά στην ουσία.»

Antonio Citterio («more in spirit than in fact»), για τη σχέση του Charles με τους Eames, Dwell

Για τους ίδιους τους Eames και το πώς πέρασαν από το σαλόνι στο γραφείο, διαβάστε το πορτρέτο μας για τους Charles και Ray Eames.

Η Vitra και η καρέκλα του γραφείου

Εδώ ο Citterio αλλάζει δωμάτιο. Από το 1988 συνεργάζεται με τη Vitra, και η εταιρεία σημειώνει ότι μαζί έχουν φτιάξει μια σειρά από καρέκλες και συστήματα γραφείου, καθώς και έπιπλα για το σπίτι.

• Visavis (1992). Μια προβολική καρέκλα από ατσάλινο σωλήνα, με πλαστική πλάτη και ενσωματωμένα μπράτσα. Η Vitra περιγράφει το κάθισμα ως «ελεύθερα αναρτημένο», ώστε να ανταποκρίνεται στις κινήσεις του σώματος με μια ελαφριά ελαστικότητα.
• ID Chair (2010). Μια οικογένεια καρεκλών εργασίας που η Vitra ανέπτυξε με τον Citterio και λάνσαρε το 2010, με ιδέα την προσαρμογή: διαφορετικές πλάτες, βάσεις και μηχανισμοί πάνω στην ίδια βάση. Αναθεωρήθηκε το 2021.
• AC 5 (2017). Μια πιο πρόσφατη οικογένεια καρεκλών, με εκδόσεις που η Vitra ονομάζει Work, Studio και Meet.

Δεν είναι οδηγός αγοράς αυτό. Το ενδιαφέρον, για εμάς, είναι αλλού: ο ίδιος άνθρωπος σχεδιάζει τον καναπέ του σαλονιού και την καρέκλα της συσκέψεως, και τα δύο έχουν την ίδια συγκρατημένη φωνή. Στην εποχή του home office, όπου το γραφείο μπαίνει στο σαλόνι, αυτή η συνέχεια μοιάζει σχεδόν προφητική. Για το πώς ζει ένα γραφείο μέσα σε ένα ελληνικό σαλόνι, δείτε τον οδηγό μας για το γραφείο στο σαλόνι.

Τα ξενοδοχεία Bulgari

Αν θέλει κανείς να δει το έργο του Citterio σε κλίμακα κτιρίου, τα ξενοδοχεία Bulgari είναι η καλύτερη αφετηρία. Το περιοδικό Interni σημειώνει ότι ο σχεδιασμός όλων των ξενοδοχείων της αλυσίδας είναι του γραφείου Antonio Citterio Patricia Viel. Το πρώτο άνοιξε στο Μιλάνο το 2004, στη via Fratelli Gabba. Ακολούθησαν το Μπαλί (2006), το Λονδίνο (2012), το Πεκίνο και το Ντουμπάι (2017) και η Σαγκάη (2018).

Το Μπαλί, κατά το ίδιο άρθρο, ήταν η μόνη εξαίρεση στον κανόνα των λίγων τοπικών παραχωρήσεων: ο πελάτης ήθελε εκεί μια τοπική εμπειρία. Στις άλλες πόλεις η ατμόσφαιρα είναι ίδια, αναγνωρίσιμη, σχεδόν σαν ένα μεγάλο ιταλικό διαμέρισμα που μετακομίζει.

Τι κρατάμε από τον Citterio

Η δική μας ανάγνωση: ο Citterio είναι ο σχεδιαστής που εξηγεί γιατί το ιταλικό σαλόνι μοιάζει τόσο συχνά με ξενοδοχείο και το ιταλικό ξενοδοχείο με σαλόνι. Η κομψότητά του δεν είναι δραματική, όπως του Mario Bellini με τις καμπύλες μηχανές του, ούτε παιχνιδιάρικη, όπως της ομάδας Memphis. Είναι η κομψότητα του καλού υφάσματος, του σωστού βάθους, της αναλογίας που δεν κουράζει.

Για ένα ελληνικό σπίτι, όπου το σαλόνι κάνει συχνά και τη δουλειά του γραφείου, αυτό είναι ίσως το πιο χρήσιμο μάθημα: ένα έπιπλο που αντέχει τον χρόνο δεν χρειάζεται να εντυπωσιάσει την πρώτη μέρα. Περισσότερα πρόσωπα θα βρείτε στην ενότητα Πρόσωπα, και τις σημαντικές χρονιές στο χρονολόγιο.