Τα χρώματα των γραφείων, δεκαετία με δεκαετία

Αν μπορούσατε να περπατήσετε σε έναν διάδρομο που περνά από όλα τα γραφεία του 20ού αιώνα, δεν θα χρειαζόσασταν ημερολόγιο. Θα καταλαβαίνατε τη δεκαετία από το χρώμα. Το καφέ του ψεύτικου ξύλου, το κόκκινο του τούβλου, το μπλεπράσινο της γραφομηχανής, το πορτοκαλί ενός υφάσματος, το μπεζ ενός υπολογιστή, το πράσινο μιας γλάστρας. Αυτό το κείμενο κάνει αυτόν τον περίπατο, με έναν κανόνα: κρατάμε μόνο ό,τι μπορεί να τεκμηριωθεί από μουσεία, αρχεία και τον τύπο του design.

Μια διευκρίνιση πριν ξεκινήσουμε. Εδώ μιλάμε για ιστορία, όχι για ψυχολογία. Το τι λέει η έρευνα για την επίδραση του χρώματος στη συγκέντρωση το έχουμε γράψει χωριστά, στο χρώμα στον χώρο εργασίας.

1900–1920: γιατί το ατσάλι έπρεπε να μοιάζει με ξύλο;

Στις αρχές του αιώνα το γραφείο ήταν ξύλινο, και το ξύλο καίγεται. Όταν ο Frank Lloyd Wright σχεδίασε τα έπιπλα για το κτίριο Larkin στο Μπάφαλο, το 1904, χρησιμοποίησε μέταλλο, γιατί, όπως εξηγεί το V&A, ο πελάτης ζήτησε πυρασφαλές κτίριο.

Η βιομηχανία ακολούθησε, αλλά με ένα πρόβλημα. Οι πελάτες ήθελαν την ασφάλεια του ατσαλιού και την όψη του ξύλου. Η ιστορία της Metal Office Furniture Company, της μετέπειτα Steelcase, όπως την καταγράφει το International Directory of Company Histories, το λέει καθαρά: οι επιπλώσεις γραφείων δεν εγκατέλειψαν ποτέ εντελώς την ιδέα ότι τα γραφεία, και ειδικά των διευθυντών, πρέπει να έχουν ξύλινα έπιπλα. Το 1924 η εταιρεία πέρασε στη βαφή με ψεκασμό και το 1928 ανέπτυξε μια τεχνική απομίμησης ξύλου. Έφτιαχνε έτσι ατσάλινα γραφεία με ρολό σε «δρυ» και «μαόνι».

Το πρώτο χρώμα του μοντέρνου γραφείου, λοιπόν, ήταν μια μεταμφίεση.

1930s: το κόκκινο του Wright

Στο κτίριο διοίκησης της Johnson Wax στο Ρασίν, που σχεδίασε ο Wright το 1936–1939, το μέταλλο σταματά να κρύβεται. Το Ίδρυμα Frank Lloyd Wright γράφει ότι το κόκκινο «Cherokee» εμφανίζεται εκεί στα μεταλλικά μέρη, στα σωληνωτά έπιπλα γραφείου, στο δάπεδο του φουαγιέ, στις βάσεις των κολονών, ακόμη και στα τούβλα.

Το «Cherokee» δεν είναι μία απόχρωση. Το ίδρυμα το περιγράφει ως μια οικογένεια γήινων κόκκινων, ένα «καμένο, σκουριασμένο κόκκινο ντομάτας» από χρωστική οξειδίου του σιδήρου, που άλλαζε με τα χρόνια και με το υλικό. Το High Museum της Ατλάντα, που έχει ένα από τα γραφεία, σημειώνει ότι το κόκκινο του επίπλου ταιριάζει με το κτίριο. Στη δική μας ανάγνωση, εδώ το έπιπλο γραφείου παύει να είναι εξοπλισμός και γίνεται κομμάτι της αρχιτεκτονικής.

1950s: όταν το χρώμα έγινε υλικό σχεδιασμού

Μετά τον πόλεμο, το χρώμα μπαίνει στο γραφείο από δύο πόρτες.

Η πρώτη είναι το ύφασμα. Η Florence Knoll ίδρυσε το τμήμα σχεδιασμού εσωτερικών χώρων της Knoll, το Planning Unit. Για τη χρονολογία του οι πηγές διαφέρουν: το Bard Graduate Center το τοποθετεί από το 1944 ως το 1965. Το 1947 η Knoll πρόσθεσε τη Knoll Textiles, με το χρώμα και την υφή, όπως γράφει το Bard, ως «πρωταρχικά στοιχεία σχεδιασμού».

Η δεύτερη πόρτα είναι η βιομηχανία. Το 1954, σύμφωνα με την ίδια ιστορία της Steelcase, η εταιρεία έγινε η πρώτη του κλάδου που πρόσφερε έπιπλα γραφείου σε χρώματα. Η σειρά λεγόταν Sunshine Styling και οι αποχρώσεις είχαν ονόματα που λένε πολλά για την εποχή: Desert Sage, Autumn Haze, Blond Tan. Χρώματα τοπίου, όχι εργοστασίου.

Για το ευρύτερο πλαίσιο της εποχής, διαβάστε τι είναι το mid-century modern.

1960s: μια κόκκινη γραφομηχανή

Τον Μάρτιο του 1969 η Domus παρουσίασε δύο νέες γραφομηχανές της Olivetti, και οι δύο του Ettore Sottsass. Η πρώτη, σχεδιασμένη με τον Perry A. King, ήταν η Valentine: φορητή, κόκκινη, από πλαστικό ABS, με θήκη που κουμπώνει πάνω της σαν κουβάς. Το κείμενο της Domus εξηγούσε ότι η φορητή γραφομηχανή δεν είναι πια ειδικό αντικείμενο αλλά καθημερινό εργαλείο, «σαν ένα μολύβι», και ότι ο σχεδιασμός ήθελε να την απαλλάξει από τον ρόλο του συμβόλου κύρους.

Η δεύτερη, η Studio 45, είναι η πιο αποκαλυπτική για την ιστορία μας. Η Domus γράφει ότι βγήκε σε μπλεπράσινο, «που είναι παραδοσιακό χρώμα για εξοπλισμό γραφείου». Στην ίδια σελίδα, λοιπόν, βλέπουμε τον κανόνα και την παράβασή του.

Για τη χρονολογία της Valentine υπάρχει μια μικρή διαφωνία. Το MoMA, που την έχει στη συλλογή του, γράφει 1968. Το Röhsska Museum του Γκέτεμποργκ και η Domus τοποθετούν την κυκλοφορία το 1969. Η πιο λογική εξήγηση είναι ότι το 1968 είναι το έτος σχεδιασμού και το 1969 της κυκλοφορίας, αλλά δεν το βρήκαμε γραμμένο από την ίδια την Olivetti.

1970s: πορτοκαλί πάνω στα πάνελ

Τη δεκαετία του 1970 τη θυμόμαστε σε πορτοκαλί και καφέ, και η εικόνα αυτή προέρχεται κυρίως από τα σπίτια. Για το γραφείο, το πιο τεκμηριωμένο παράδειγμα είναι ένα ύφασμα. Το 1972 ο Alexander Girard, διευθυντής σχεδιασμού του τμήματος υφασμάτων της Herman Miller, σχεδίασε σαράντα γραφικά πάνελ εμπνευσμένα από τη λαϊκή τέχνη, τα «Environmental Enrichment Panels». Σύμφωνα με το μουσείο The Henry Ford, προορίζονταν για τους κινητούς τοίχους του Action Office II του Robert Propst, αυτού που σήμερα λέμε cubicle. Το δείγμα της συλλογής του, με τίτλο «Kilim», είναι σε πορτοκαλί και κόκκινο.

Η δική μας ανάγνωση: λίγο μετά τη γέννησή του, το cubicle χρειαζόταν ήδη χρώμα για να γίνει υποφερτό. Την ιστορία του συστήματος τη διηγούμαστε στο Action Office και το cubicle.

1980s: ο θόρυβος του Memphis

Στις 18 Σεπτεμβρίου 1981, στη γκαλερί Arc '74 του Μιλάνου, το Memphis έκανε την πρώτη του εμφάνιση. Επικεφαλής ήταν και πάλι ο Sottsass. Το Design Museum του Λονδίνου περιγράφει τα έπιπλά του σε λαμινέ με έντονα χρώματα και τυπωμένα μοτίβα, συχνά δανεισμένα από κόμικς της δεκαετίας του 1950 και φτηνά καφέ, σε κόκκινο ντομάτας, κίτρινο, μπλε και ροζ. Το ντουλάπι Beverly του Sottsass, του 1981, είχε πόρτες από πράσινο και κίτρινο λαμινέ με μοτίβο δέρματος φιδιού. Η ομάδα διαλύθηκε το 1988.

1980s–1990s: πενήντα αποχρώσεις του μπεζ

Ενώ οι σχεδιαστές έπαιζαν, τα γραφεία γέμιζαν με κάτι πολύ πιο ήσυχο. Το Science Museum του Λονδίνου γράφει ότι οι προσωπικοί υπολογιστές ήταν κυρίως μπεζ από τα τέλη της δεκαετίας του 1970 ως τις αρχές της δεκαετίας του 1990. Δίνει τρεις εξηγήσεις: ένα ουδέτερο χρώμα φαινόταν λιγότερο απειλητικό σε όσους δεν ήξεραν από τεχνολογία και ταίριαζε με τα υπόλοιπα έπιπλα. Έκρυβε τη βρομιά και τη φθορά. Και ένα γερμανικό πρότυπο για τους χώρους εργασίας από τα τέλη του '70 ζητούσε ανοιχτόχρωμο εξοπλισμό, οπότε οι κατασκευαστές που πουλούσαν παντού έβγαζαν ανοιχτόχρωμα μηχανήματα.

Η ρωγμή ήρθε με δύο μηχανήματα. Το 1992 η IBM έβγαλε το μαύρο ThinkPad. Κατά το ίδιο μουσείο, η Γερμανία το ενέκρινε μόνο με την προειδοποίηση ότι δεν προοριζόταν για χρήση σε γραφείο. Και το 1998 η Apple έβγαλε το iMac G3, που το V&A περιγράφει ως μηχάνημα που άλλαξε την αισθητική των υπολογιστών, με διάφανο χρωματιστό πλαστικό αντί για το συνηθισμένο γκρίζο κουτί. Το πρώτο μοντέλο κυκλοφόρησε μόνο σε «Bondi Blue».

2000s: το γραφείο ως παιδική χαρά

Οι εταιρείες τεχνολογίας έκαναν το χρώμα στρατηγική. Το πιο γνωστό ευρωπαϊκό παράδειγμα είναι το κέντρο μηχανικών της Google στη Ζυρίχη, που ολοκληρώθηκε τον Μάρτιο του 2008 από το ελβετικό γραφείο Camenzind Evolution. Κάθε όροφος έχει δικό του χρώμα και θέμα, για να προσανατολίζεται κανείς. Στον μπλε όροφο, με θέμα το νερό και το χιόνι, υπάρχουν αίθουσες σαν ιγκλού και αληθινές καμπίνες τελεφερίκ. Από τον πρώτο όροφο μια τσουλήθρα κατεβαίνει στο κυλικείο.

2010s–2020s: ανοιχτό ξύλο και πράσινο

Η δεκαετία του 2010 στο γραφείο, και κυρίως στο γραφείο στο σπίτι, έχει σε μεγάλο βαθμό σκανδιναβική όψη: ανοιχτό ξύλο, λευκοί τοίχοι, κελύφη σε χρώματα σκόνης. Η HAY ιδρύθηκε το 2002 και η Muuto το 2006, και η ιστορία τους, όπως τη γράψαμε στο δανέζικο design στα ελληνικά σπίτια, εξηγεί αρκετά από αυτή την εικόνα. Το ότι αυτή ήταν η «παλέτα της δεκαετίας» είναι δική μας ανάγνωση, όχι μετρημένο δεδομένο.

Στη δεκαετία του 2020 το κυρίαρχο χρώμα δεν βγαίνει από κουβά. Είναι το πράσινο των φυτών. Το εμβληματικό παράδειγμα είναι οι Spheres της Amazon στο Σιάτλ, τρεις γυάλινοι θόλοι των NBBJ που άνοιξαν τον Ιανουάριο του 2018 με πάνω από 40.000 φυτά, ως χώρος όπου οι εργαζόμενοι μπορούν να δουλεύουν και να συναντιούνται. Για το τι κάνουν και τι δεν κάνουν πραγματικά τα φυτά σε ένα γραφείο, δείτε το home office με φυτά.

Αν κάτι δείχνει αυτός ο περίπατος, είναι ότι το χρώμα του γραφείου ήταν σχεδόν πάντα συμβιβασμός: ανάμεσα στην ασφάλεια και την ομορφιά, στον κανονισμό και την επιθυμία, στο εργοστάσιο και τον άνθρωπο. Για τη συνέχεια, δείτε την ιστορία του γραφείου ως έπιπλο και το χρονολόγιο του design.