Mid-century modern: τι είναι, από πού βγήκε ο όρος και πώς το αναγνωρίζετε

Σε μια αγγελία για μεταχειρισμένα έπιπλα, η φράση «mid century» μπαίνει σήμερα σχεδόν σε ό,τι έχει ξύλινα πόδια που ανοίγουν λίγο προς τα έξω. Ένα συρταριερό του 1985, ένα τραπεζάκι από αλυσίδα καταστημάτων, μια καρέκλα του 2020. Ο όρος έγινε τόσο πετυχημένος που άρχισε να μη σημαίνει τίποτα. Αξίζει λοιπόν να τον ξαναπιάσουμε από την αρχή: από πότε υπάρχει, τι περιγράφει, ποιοι τον έφτιαξαν και πώς ξεχωρίζει κανείς το αληθινό από το «στιλ».

Από πού βγήκε ο όρος «mid-century modern»;

Τον όρο συνδέουμε σχεδόν πάντα με ένα βιβλίο. Το 1984 η Cara Greenberg κυκλοφόρησε το «Mid-Century Modern: Furniture of the 1950s». Είχε προηγηθεί ένα άρθρο της το 1983 στο περιοδικό Metropolitan Home με τίτλο «Fifties Furniture». Σε συνέντευξη στη Dezeen το 2024, η Greenberg λέει ότι το βιβλίο της διέδωσε τον όρο και ότι δεν ήξερε για παλαιότερη χρήση του όταν διάλεξε τον τίτλο με τον επιμελητή της. Σε άλλη συνέντευξη, στο Eichler Network, εξηγεί με χιούμορ γιατί δεν κράτησαν το απλό: το «έπιπλα των fifties» δεν ακουγόταν αρκετά ελκυστικό.

Ο όρος όμως δεν ήταν εντελώς καινούργιος. Το Eichler Network εντόπισε ότι το 1953 ο σχεδιαστής J. Stuart Clingman πουλούσε στα πολυκαταστήματα Wanamaker's μια σειρά επίπλων με το όνομα «Mid-Century Modern». Η σκέτη λέξη «mid-century» ήταν κοινή στον τύπο της δεκαετίας του 1950. Το σωστό, λοιπόν, είναι να πούμε ότι η Greenberg δεν επινόησε τη φράση. Της έδωσε όμως το νόημα που έχει σήμερα, και μετά το 1984 μπήκε στην καθημερινή γλώσσα.

Ποια χρόνια καλύπτει;

Εδώ δεν υπάρχει επίσημη απάντηση. Ο ευρύς ορισμός, όπως τον δίνει για παράδειγμα η Wikipedia, είναι περίπου από το 1945 ως το 1970. Ο στενός, που σημειώνει η Dezeen, είναι η δεκαετία 1947–1957. Και ο υπότιτλος της Greenberg μιλά απλώς για τη δεκαετία του 1950.

Για τον αναγνώστη, η πιο χρήσιμη συμβουλή είναι να σκέφτεται τη μεταπολεμική εποχή. Το mid-century δεν είναι ο μοντερνισμός του μεσοπολέμου, του Bauhaus και της καρέκλας Barcelona του 1929. Είναι αυτό που ήρθε μετά: ο μοντερνισμός που βγήκε από τα εργαστήρια και μπήκε σε σπίτια και γραφεία, με κέντρο τη Βόρεια Αμερική και την Ευρώπη.

Ποιοι είναι οι βασικοί σχεδιαστές;

Μια πλήρης λίστα θα ήταν ατελείωτη. Τέσσερα ονόματα και τρεις κατασκευαστές αρκούν για να καταλάβει κανείς την εποχή.

Charles και Ray Eames. Το 1956 η Herman Miller παρουσίασε την Eames Lounge Chair, με κέλυφος από καπλαμά ξύλου. Η δουλειά τους με το κόντρα πλακέ και το fiberglass είναι ίσως ο ορισμός της εποχής. Τους έχουμε αφιερώσει ολόκληρο πορτρέτο, τον Charles και τη Ray Eames.

Eero Saarinen. Η καρέκλα Tulip, με ένα κέλυφος από fiberglass πάνω σε μία βάση από χυτό αλουμίνιο, ήταν η απάντησή του σε αυτό που ονόμαζε «slum of legs», το χάος από πόδια κάτω από τα τραπέζια και τις καρέκλες. Η Knoll τη χρονολογεί στο 1957. Την ιστορία της τη διηγούμαστε στο άρθρο για την Tulip του Saarinen.

Harry Bertoia. Γλύπτης στο επάγγελμα, σχεδίασε για την Knoll το 1952 μια σειρά καθισμάτων από συγκολλημένο ατσάλινο σύρμα. Η Knoll τη χαρακτηρίζει «delicately industrial» και την έχει σε συνεχή παραγωγή. Δείτε το άρθρο μας για την Bertoia Diamond και τη Side Chair.

Arne Jacobsen. Η σκανδιναβική πλευρά της ιστορίας. Η Fritz Hansen γράφει ότι σχεδίασε την Ant το 1952 και την εξέλιξε στη Series 7 το 1955. Η ευρωπαϊκή εκδοχή του mid-century, το λεγόμενο Danish modern, είναι στη δική μας ματιά πιο ξύλινη και πιο ζεστή από την αμερικανική. Περισσότερα στο πορτρέτο του Arne Jacobsen.

Πίσω από αυτά τα ονόματα υπάρχουν οι κατασκευαστές που ρίσκαραν: η Herman Miller, η Knoll και η Fritz Hansen. Στην Knoll, η Florence Knoll πρόσθεσε το 1947 ένα τμήμα υφασμάτων, την Knoll Textiles, με το χρώμα και την υφή ως πρωταρχικά στοιχεία. Για το πώς αυτό άλλαξε την όψη των γραφείων, δείτε τα χρώματα των γραφείων ανά δεκαετία.

Γιατί επέστρεψε;

Η επιστροφή άρχισε πριν από την τηλεόραση. Η Greenberg λέει στη Dezeen ότι «κάθε 30 χρόνια τα στιλ ξαναανακαλύπτονται», και το βιβλίο της ήταν ήδη ένα βλέμμα πίσω, τριάντα χρόνια μετά. Η μεγάλη επιστροφή, που συνεχίζεται ως σήμερα, τοποθετείται συνήθως στα τέλη της δεκαετίας του 1990.

Το Mad Men, που προβλήθηκε στο αμερικανικό κανάλι AMC από το 2007 ως το 2015, έκανε το στιλ γνωστό σε ένα κοινό πολύ πέρα από τους συλλέκτες. Το περιοδικό Interior Design έγραφε το 2014 ότι ο δημιουργός της σειράς, ο Matthew Weiner, ήθελε όχι γενικά «σκανδιναβικό mid-century» αλλά την εκδοχή της Ανατολικής Ακτής, και ότι η ομάδα του απέρριψε μια τραπεζαρία που της φάνηκε πολύ μακριά από αυτό το ύφος. Η δική μας ανάγνωση είναι ότι η σειρά δεν δημιούργησε τη ζήτηση. Της έδωσε όμως εικόνα, πρόσωπα και μια ιστορία για να την πουλήσει κανείς.

Πώς αναγνωρίζετε ένα mid century έπιπλο;

Το Oxford English Dictionary, όπως το παραθέτει η Wikipedia, ορίζει το στιλ με καθαρές, απλές γραμμές και έλλειψη διακόσμησης. Αυτό όμως ισχύει για πολλά πράγματα. Πιο χρήσιμα είναι μερικά σημάδια:

• Υλικά της εποχής. Καλουπωτό κόντρα πλακέ, fiberglass, σύρμα, χυτό αλουμίνιο, μασίφ ξύλο σε καθαρές μορφές.
• Η δομή φαίνεται. Βίδες, ενώσεις, βάσεις: δεν κρύβονται, γίνονται μέρος του σχεδίου.
• Ελαφριά όψη. Το έπιπλο σηκώνεται από το πάτωμα σε λεπτά πόδια ή σε μία βάση, όπως η Tulip.
• Υπογραφή. Πολλά γνήσια κομμάτια των μεγάλων κατασκευαστών έχουν ετικέτες ή σφραγίδες. Ένα «mid century» χωρίς προέλευση είναι, τις περισσότερες φορές, «mid century style».

Αν θέλετε ένα κομμάτι της εποχής που παράγεται ακόμη από τον αρχικό κατασκευαστή, δύο από τα πιο χαρακτηριστικά είναι η Tulip του Saarinen και η Side Chair του Bertoia. Και τα δύο ταιριάζουν σε ένα σύγχρονο σπίτι χωρίς να το κάνουν σκηνικό εποχής, ιδιαίτερα σε μια γωνιά δουλειάς στο σαλόνι ή στην κουζίνα. Για την ευρύτερη εικόνα, δείτε το χρονολόγιο του design και τα κλασικά κομμάτια.